Stille zeggingskracht
Door Henk Buis op 4 november 2009
Ik heb de (twijfelachtige?) eer me te mogen scharen in het rijtje Jan Smit en Marco Borsato. Onlangs zijn ook mijn stembanden ontdaan van allerlei ongerechtigheden. Na zo’n ingreep is enkele dagen volkomen stemrust geboden. Dan ben je aangewezen op je ledematen, gezichtsuitdrukkingen en een leitje met een krijtje om je nek om te communiceren met je naaste omgeving. Het viel mij op hoe verbazingwekkend krachtig deze rudimentaire instrumenten zijn. Een rijzende arm, opgetrokken wenkbrauwen, twee krabbels op een papiertje kunnen een wereld in beweging brengen. Ik moest twee nieuwe fietsbanden kopen. Zwijgend stond ik voor de toonbank en keek de fietsenmaker aan terwijl ik een ritsgebaar langs mijn lippen maakte. Prompt haalde hij een notitieblok en pen tevoorschijn.
Deze week overleed de Franse filosoof-etnicus-antropoloog Lévi-Strauss. In zijn denken en werken over wat mensen onderling verbindt en tot een culturele eenheid maakt, staat semiotiek centraal. Het zijn volgens Lévi-Strauss vooral symbolen, tekens, gebaren en uitdrukkingen die een groep mensen tot een eenheid smeden en culturele hechting aanbrengen. Of dat nu hier is of in het Amazone-oerwoud. Deze non-verbale vorm van communicatie (door Lévi-Strauss aangeduid met structuralisme) bevindt zich onder de oppervlakte. Ónder de communicatielaag die je als buitenstaander als eerste waarneemt, zoals woorden, logo’s en andere auditieve en visuele uitingen. Zeg maar de uitingen waar wij ons in ons vak vooral zo mee bezig houden. Lévi-Strauss leert ons dat échte verbinding echter in diepere lagen gevonden moet worden. Zonder die verdieping zijn alle pogingen om verbinding, eenheid, hechtheid en cultuur te creëren op los zand gefundeerd. Het overlijden van Lévi-Strauss en de zeggingskracht van mijn noodgedwongen kunst-en-vliegwerkcommunicatie hebben mij dat fijnzinnig duidelijk gemaakt. Een waardevol inzicht, in stilte verkregen.
+w(453))